{"id":993767,"date":"2026-01-20T16:50:31","date_gmt":"2026-01-20T13:50:31","guid":{"rendered":"https:\/\/cukurpartners.com\/?p=993767"},"modified":"2026-02-04T16:51:07","modified_gmt":"2026-02-04T13:51:07","slug":"karanlik-ticari-tasarimlar-ve-reklam-kurulu-kararlari-tuketiciyi-yaniltmanin-hukuki-sonuclari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cukurpartners.com\/tr\/karanlik-ticari-tasarimlar-ve-reklam-kurulu-kararlari-tuketiciyi-yaniltmanin-hukuki-sonuclari\/","title":{"rendered":"Karanl\u0131k Ticari Tasar\u0131mlar ve Reklam Kurulu Kararlar\u0131: T\u00fcketiciyi Yan\u0131ltman\u0131n Hukuki Sonu\u00e7lar\u0131"},"content":{"rendered":"
\n
    \n
  1. Karanl\u0131k Ticari Tasar\u0131m (Dark Pattern) Kavram\u0131<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

    Dijitalle\u015fme ile birlikte reklamlar yaln\u0131zca i\u00e7erik yoluyla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda tasar\u0131m tercihleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da t\u00fcketici davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendiren bir ara\u00e7 haline gelmi\u015ftir. \u0130nternet siteleri, mobil uygulamalar ve dijital sat\u0131\u015f platformlar\u0131nda kullan\u0131lan baz\u0131 aray\u00fcz tasar\u0131mlar\u0131n\u0131n, \u00fcst\u00fc kapal\u0131 bi\u00e7imde t\u00fcketicinin \u00f6zg\u00fcr iradesini zedeleyecek \u015fekilde kurguland\u0131\u011f\u0131 ve karar alma s\u00fcre\u00e7lerini manip\u00fcle etti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki tart\u0131\u015fmalar son y\u0131llarda giderek artmaktad\u0131r.<\/p>\n

    Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n merkezinde yer alan \u201ckaranl\u0131k ticari tasar\u0131mlar\u201d<\/strong> (dark patterns), \u00f6zellikle \u00e7evrim i\u00e7i reklamlarda ve sat\u0131\u015f s\u00fcre\u00e7lerinde t\u00fcketicinin yan\u0131lt\u0131lmas\u0131 riskini beraberinde getirmekte olup kavram olarak karanl\u0131k ticari tasar\u0131mlar; t\u00fcketiciyi belirli bir davran\u0131\u015fa y\u00f6nlendirmek amac\u0131yla bilin\u00e7li olarak tasarlanan, \u00e7o\u011fu zaman fark edilmesi g\u00fc\u00e7 olan ve t\u00fcketicinin rasyonel karar alma s\u00fcrecini zay\u0131flatan aray\u00fcz uygulamalar\u0131 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; bir \u00fcr\u00fcn\u00fc sepete ekledi\u011finizde r\u0131zan\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda beliren i\u015faretli onay kutular\u0131, “son \u00fcr\u00fcn” veya “son 5 dakika” gibi yapay aciliyet hissi uyand\u0131ran ifadeler ve abonelikten \u00e7\u0131kma i\u015flemini bir labirente d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren karma\u015f\u0131k aray\u00fczler bu kapsamda de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n

    T\u00fcrkiye\u2019de bu t\u00fcr uygulamalar, ba\u015fta Reklam Kurulu olmak \u00fczere idari otoritelerin denetim alan\u0131na girmekte; Kurul kararlar\u0131nda, yaln\u0131zca reklam\u0131n i\u00e7eri\u011fi de\u011fil, reklam\u0131n sunulu\u015f bi\u00e7imi ve kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fc tasar\u0131m\u0131 da de\u011ferlendirme konusu yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

      \n
    1. Karanl\u0131k Ticari Tasar\u0131mlar\u0131n Tabi Oldu\u011fu Mevzuat ve Haks\u0131z Ticari Uygulamalar <\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

      Karanl\u0131k tasar\u0131mlar\u0131n hukuki stat\u00fcs\u00fc, Ticari Reklam ve Haks\u0131z Ticari Uygulamalar Y\u00f6netmeli\u011fi (\u201cY\u00f6netmelik\u201d) kapsam\u0131nda net bir zemine oturmaktad\u0131r. Mevzuat uyar\u0131nca, bir ticari uygulaman\u0131n haks\u0131z say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in mesleki \u00f6zenin gereklerine uymamas\u0131 ve ortalama t\u00fcketicinin bir mal veya hizmete ili\u015fkin ekonomik davran\u0131\u015f bi\u00e7imini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde bozmas\u0131 yeterli g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

      Buradaki kritik e\u015fik, t\u00fcketicinin bilin\u00e7li karar verme yetene\u011finin azalt\u0131lmas\u0131d\u0131r. Y\u00f6netmelik, t\u00fcketicinin normal \u015fartlar alt\u0131nda taraf olmayaca\u011f\u0131 bir i\u015fleme, tasar\u0131m manip\u00fclasyonu yoluyla dahil edilmesini a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 kabul eder. Bu do\u011frultuda, Y\u00f6netmelik ekinde yer alan aldat\u0131c\u0131 ticari uygulamalar listesine eklenen 22. madde; internet ortam\u0131ndaki y\u00f6nlendirici aray\u00fcz tasar\u0131mlar\u0131, se\u00e7enekler veya ifadeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla t\u00fcketicinin se\u00e7im iradesini olumsuz etkileyen y\u00f6ntemleri \u00f6zel olarak haks\u0131z uygulama stat\u00fcs\u00fcne alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yasal zemin, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131na ayk\u0131r\u0131 her t\u00fcrl\u00fc “aray\u00fcz tuza\u011f\u0131n\u0131n” yapt\u0131r\u0131ma tabi oldu\u011funun en somut g\u00f6stergesidir.<\/p>\n

      Bu t\u00fcr tasar\u0131mlar, her zaman a\u00e7\u0131k\u00e7a yanl\u0131\u015f bilgi i\u00e7ermese dahi, bilginin sunulu\u015f \u015fekli, se\u00e7eneklerin konumland\u0131r\u0131lmas\u0131 veya kullan\u0131c\u0131 ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n bilin\u00e7li olarak karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 yoluyla t\u00fcketicinin iradesini etkileyebilmektedir. Bu uygulamalar, t\u00fcketicinin se\u00e7im \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde hukuki denetime konu olmaktad\u0131r.<\/p>\n

        \n
      1. Reklam Kurulu Kararlar\u0131 I\u015f\u0131\u011f\u0131nda Karanl\u0131k Ticari Tasar\u0131mlar<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

        Reklam Kurulu\u2019nun de\u011ferlendirmeleri, temel olarak 6502 say\u0131l\u0131 T\u00fcketicinin Korunmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanun<\/strong> ve Ticari Reklam ve Haks\u0131z Ticari Uygulamalar Y\u00f6netmeli\u011fi<\/strong> h\u00fck\u00fcmlerine dayanmaktad\u0131r. Hukuki \u00e7er\u00e7evede bir reklam\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 say\u0131labilmesi i\u00e7in mutlaka do\u011frudan bir yalan i\u00e7ermesi gerekmemekte; d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131k ve t\u00fcketicinin ekonomik davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n bozulmas\u0131 yeterli g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

        Kurul uygulamas\u0131nda esas al\u0131nan temel \u00f6l\u00e7\u00fct, reklam\u0131n ortalama t\u00fcketici<\/strong> \u00fczerindeki etkisidir. Ortalama t\u00fcketicinin, reklam\u0131n sunulu\u015f bi\u00e7imi nedeniyle yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirilip y\u00f6nlendirilmedi\u011fi, karar alma s\u00fcrecinin bozulup bozulmad\u0131\u011f\u0131 ve ekonomik davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n bu nedenle etkilenip etkilenmedi\u011fi dikkate al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n

        Bu ba\u011flamda Reklam Kurulu, yaln\u0131zca metinleri ve g\u00f6rselleri de\u011fil; aray\u00fczdeki butonlar\u0131n yerle\u015fimini, kullan\u0131lan renklerin psikolojik etkilerini, font tercihlerini ve i\u015flem ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n t\u00fcketici aleyhine zorla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p zorla\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirmektedir. B\u00f6ylece karanl\u0131k ticari tasar\u0131mlar, do\u011frudan yan\u0131lt\u0131c\u0131 reklam veya haks\u0131z ticari uygulama kapsam\u0131nda ele al\u0131nabilmektedir.<\/p>\n

        Son y\u0131llarda Reklam Kurulu taraf\u0131ndan yap\u0131lan de\u011ferlendirmelerde, yaln\u0131zca reklam metinleri de\u011fil; reklam\u0131n sunuldu\u011fu aray\u00fcz tasar\u0131m\u0131, buton yerle\u015fimleri ve kullan\u0131c\u0131 y\u00f6nlendirmeleri de hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k tespitinde belirleyici olmu\u015ftur.<\/p>\n

        \u00d6zellikle abonelik hizmetlerinde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan “iptal butonunun gizlenmesi” veya “onay butonunun daha parlak renklerle \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131” gibi y\u00f6ntemler, Kurul taraf\u0131ndan haks\u0131z ticari uygulama olarak nitelendirilmektedir.<\/p>\n

        \u00d6rne\u011fin, Reklam Kurulu\u2019nun 2024\/5159 say\u0131l\u0131 “Spotify” karar\u0131nda, “1 ay \u00fccretsiz dene” teklifinin sunulmas\u0131na ra\u011fmen t\u00fcketicilerin kredi kart\u0131 bilgilerini girmeye zorlanmas\u0131 ve iptal s\u00fcre\u00e7lerinin \u00fcyelik ba\u015flatmaya k\u0131yasla \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k kurgulanmas\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131 bulunmu\u015ftur. Benzer \u015fekilde, 2024\/5161 say\u0131l\u0131 “YouTube Premium” karar\u0131nda da abonelik t\u00fcrlerinin \u00f6nceden se\u00e7ili (default) olarak getirilmesi ve teklifi reddetme se\u00e7ene\u011finin ekran\u0131n k\u00f6\u015fesine gizlenmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bir “X” i\u015faretiyle sunulmas\u0131, karanl\u0131k tasar\u0131m olarak nitelendirilmi\u015ftir. Kurul bu kararlar\u0131nda, “\u00fccretsiz deneme” vaadinin ortalama t\u00fcketicide yaratt\u0131\u011f\u0131 beklentinin manip\u00fcle edildi\u011fini ve t\u00fcketicinin i\u015flemden vazge\u00e7me hakk\u0131n\u0131n tasar\u0131msal engellerle zorla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek durdurma cezalar\u0131 vermi\u015ftir<\/p>\n

        Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalarda da Reklam Kurulu\u2019nun \u00f6zellikle abonelik hizmetlerine ili\u015fkin tasar\u0131m tuzaklar\u0131na odakland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu noktada dikkat edilmesi gereken husus, karanl\u0131k ticari tasar\u0131mlar\u0131n yaln\u0131zca pazarlama veya tasar\u0131m tercihi olarak de\u011ferlendirilmedi\u011fi; do\u011frudan hukuki sorumluluk do\u011furan uygulamalar olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

         <\/p>\n

        Karanl\u0131k ticari tasar\u0131mlar, dijital reklamc\u0131l\u0131k ve e-ticaret alan\u0131nda art\u0131k gri bir alan olarak g\u00f6r\u00fclmemektedir. Reklam Kurulu kararlar\u0131, t\u00fcketicinin yaln\u0131zca yanl\u0131\u015f bilgiyle de\u011fil, yan\u0131lt\u0131c\u0131 tasar\u0131m yoluyla da korunmas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. Bu yeni d\u00f6nemde, reklam verenlerin, e-ticaret platformlar\u0131n\u0131n ve dijital hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n dijital aray\u00fczlerini olu\u015ftururken sadece pazarlama ve kullan\u0131c\u0131 deneyimi (UX) uzmanlar\u0131yla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bili\u015fim ve t\u00fcketici hukuku alan\u0131nda uzman hukuk\u00e7ularla birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bir zorunluluk haline gelmi\u015ftir. Tasar\u0131m s\u00fcre\u00e7lerinin de hukuki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ele al\u0131nmas\u0131, pazarlama, yaz\u0131l\u0131m ve hukuk ekiplerinin birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gereklili\u011fi giderek artmaktad\u0131r.<\/p>\n

        Reklam Kurulu\u2019nun yakla\u015f\u0131m\u0131, dijital reklamlarda \u015feffafl\u0131k ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ilkesinin yaln\u0131zca s\u00f6ylemde de\u011fil, tasar\u0131m\u0131n her a\u015famas\u0131nda g\u00f6zetilmesi gerekti\u011fini ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n

         <\/p>\n

        Avukat Ezginaz \u00c7al\u0131\u015f\u0131r<\/p><\/div>\n

        <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        Karanl\u0131k Ticari Tasar\u0131m (Dark Pattern) Kavram\u0131 Dijitalle\u015fme ile birlikte reklamlar yaln\u0131zca i\u00e7erik yoluyla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda tasar\u0131m tercihleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da t\u00fcketici davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendiren bir ara\u00e7 haline gelmi\u015ftir. \u0130nternet siteleri, mobil uygulamalar ve dijital sat\u0131\u015f platformlar\u0131nda kullan\u0131lan baz\u0131 aray\u00fcz tasar\u0131mlar\u0131n\u0131n, \u00fcst\u00fc kapal\u0131 bi\u00e7imde t\u00fcketicinin \u00f6zg\u00fcr iradesini zedeleyecek \u015fekilde kurguland\u0131\u011f\u0131 ve karar alma s\u00fcre\u00e7lerini manip\u00fcle etti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[418],"tags":[],"class_list":["post-993767","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilgi-kaynaklari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/993767","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=993767"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/993767\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":993768,"href":"https:\/\/cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/993767\/revisions\/993768"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=993767"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=993767"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=993767"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}