- Giriş
31 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik” ve “Kenevirden Elde Edilen Ürünlere Dair Yönetmelik”, kenevirin üretimi ve kullanım alanları ile ilgili önemli düzenlemeler getirmektedir.
Yönetmeliklerin dayanağını oluşturan 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun’da katı şekilde yasaklanan kenevir üretimi ve endüstrisi, kenevirin kullanım alanlarının yıllar içerisinde artış göstermesi karşısında daha önemli bir ekonomik değer olarak tanınmaya başlamıştı. Bu yeni yönetmelikler ile de kenevirin belirli standartlar ve devlet denetimi altında daha geniş bir alanda kullanımına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
- Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan Yönetmelikte kenevir yetiştiriciliği nihai kullanım amaçlarına göre birbirinden ayrıştırılmış ve her grup için ayrı kurallar öngörülmüştür.
2.1. Lif, Tohum ve Sap Üretimi Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği
Bu başlık altında klasik ve geleneksel kenevir tarımı ile ilgili düzenlemelere yer verilmiştir. Bu tarz kenevir yetiştiriciliğinde bitkinin lif, tohum ve sap kısımları tekstil, inşaat, kağıt ve yağ üretimi gibi alanlarda kullanılmaktadır. Bitkinin uyuşturucu madde içeren çiçek ve yaprak kısımları ise Yönetmelik uyarınca zorunlu olarak imha edilmektedir.
Yetiştiriciler, bu amaçla kenevir yetiştirme talebini 1 Ocak – 1 Nisan tarihleri arasında yetiştiricilik yapacakları yerin en büyük mülki idare amirliğine bildirecektir. Yönetmeliğin 5. Maddesinde yer alan şartları sağlayan yetiştiricilere başvurularının akabinde sadece bir yetiştiricilik dönemini kapsayan yetiştiricilik izin belgesi düzenlenmektedir.
Yönetmelik uyarınca kenevirin bu amaçlı yetiştiriciliğine 21 ilde izin verilmektedir. Bu iller: Amasya, Antalya, Bartın, Burdur, Çorum, İzmir, Karabük, Kastamonu, Kayseri, Konya, Kütahya, Malatya, Ordu, Rize, Samsun, Sinop, Sivas, Tokat, Uşak, Yozgat ve Zonguldak şeklindedir. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ihtiyaç halinde yeni şehir eklemeleri yapabileceği de öngörülmüştür.
2.2. Çiçek ve Yaprak Üretimi Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği
2.2.1. Tıbbi Ürünler ve Sağlık Ürünlerinin Üretimi Amaçlı Yetiştiricilik
Tıbbi ürünler ve sağlık ürünlerinin üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğinde bitkiden çiçek ve yaprak üretimi ve kullanımı söz konusu olmaktadır. Bu yönde bir üretim yapmak için 1 Ocak – 1 Nisan tarihleri arasında Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğüne (“TMO”) başvuru yapılması gerekmektedir.
Bu kapsamda yapılacak üretime ilişkin yetiştiricilik izin belgesi daha sıkı şartlara bağlı tutulmuştur. Lif, tohum ve sap üretiminden farklı olarak burada, tıbbi ürünler ve sağlık ürünlerinin satışının yapılacağı üretici ile imzalanmış tedarik sözleşmesi, tıbbi ürünler ve sağlık ürünlerinin üretimini yapacak yerin üretim yeri izin belgesi ve 8. Maddede sayılı diğer belgeler de talep edilmektedir.
Bu kapsamdaki yetiştiricilikte yetiştirme alanları da daha sınırlı tutulmuştur. Yönetmeliğe göre tıbbi ürünler ve sağlık ürünlerinin üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği; Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü Afyon Alkaloidleri Fabrikası sahasında, organize tarım bölgesinde veya Sağlık Bakanlığından üretim yeri izni almış tesislerin bulunduğu il idari sınırları içerisinde yapılabilmektedir. Yetiştirme alanında çepeçevre kamera sistemlerinin, yeterli ışıklandırma ve alarm sisteminin bulunması, yüksek güvenlik önlemlerinin alınmış olması, yerin kapalı ve iklimlendirme özelliğine sahip olması şartları açıkça düzenlenmiştir.
2.2.2. Uyuşturucu Etkisi Olmayacak Oranda Kişisel Bakım Ürünleri ve Destek Ürünleri Üretimi Amaçlı Yetiştiricilik
Tetrahidrokannabinol (“THC”) oranı en fazla %0,3 olan ve uyuşturucu etkisi bulunmayan kenevirden üretilen bu ürünlere ilişkin yetiştiricilik de Çiçek ve Yaprak Üretimi altında düzenlenmiştir. Bu ürünlerin üretimi amacıyla yapılacak yetiştirmelerde talep 1 Ocak – 1 Nisan tarihleri arasında TMO’ya yapılacaktır. Yine bu ürünlerin üretimlerinin lif, sap ve tohum amaçlı üretim izni verilen 21 ilde ve tıbbi ürünler ve sağlık ürünlerinin yetiştirildiği illerde yapılabileceği düzenlenmiştir.
2.3. Bilimsel Araştırma Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği
Üniversiteler, Bakanlık araştırma enstitüleri ile araştırma izni bulunan kuruluşlar da yukarıda sayılı üç amaç doğrultusunda kenevir yetiştiriciliğine ilişkin Madde 14’te yer alan belgelerle birlikte Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğüne (“TAGEM”) başvurarak, bilimsel araştırma amacı doğrultusunda üretim gerçekleştirebilecektir.
2.4. Denetim, İzlenebilirlik ve Cezai Yaptırımlar
Yönetmelikte kenevir üretiminin denetimine ilişkin çok katmanlı bir yapı oluşturulmuştur. Buna göre Tarım ve Orman İl/İlçe Müdürlüğü personelinden oluşan teknik ekibin lif, tohum ve sap üretimi ile bakım ve destek ürünlerinin üretilmesi amacıyla yetiştirilen kenevirin, ekiminden hasadına kadar amacına uygun şekilde yetiştirildiğini kontrol edeceği düzenlenmiştir. Tıbbi ürünler ve sağlık ürünleri üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğine ilişkin denetlemeler ise İl Tarım Müdürlüğü, İl Sağlık Müdürlüğü ve TMO temsilcisi tarafından oluşturulan kontrol heyeti tarafından gerçekleştirilecektir.
Yapılan kontrollerde Yönetmelik hükümlerine aykırı işlem yapıldığının tespit edilmesi veya yetiştiricinin herhangi bir aşamasında ürün yetiştirmesinden vazgeçmesi durumunda yetiştiricilerin izin belgesinin iptal edileceği öngörülmüştür. İzin belgesinin iptali durumunda kenevirin imhası sürecine geçilmektedir.
İdari yaptırımların yanı sıra, izin kapsamı dışında veya izinsiz yapılan üretimlerin Türk Ceza Kanunu ve 2313 sayılı Kanun kapsamında cezai sorumluluğu gündeme getireceği de unutulmamalıdır.
- Kenevirden Elde Edilen Ürünlere Dair Yönetmelik
“Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik”te kenevirin belirli amaçlarla yetiştirilmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmişken Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan bu yönetmelikte yetiştirilen kenevirin işlenmesi, ruhsatlandırılması ve piyasaya sürülmesi süreçleri düzenlenerek zincir tamamlanmaktadır. Yönetmelik, halk sağlığını korumak adına bu süreçlerde yetkili mercileri belirlemekte ve ürün güvenliğini sağlamak amacıyla sıkı bir denetim sistemi öngörmekte ve Sağlık Bakanlığı’nı ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nu (“TİTCK”) yetkili otorite olarak belirlemektedir.
Yönetmelikte kenevir kaynaklı ürünlerin TİTCK izni olmadan üretilip piyasaya sürülemeyeceği öngörülmüştür. Yine ürünlerin satışının münhasıran eczanelerde yapılacağı ve tıbbi ürünler ve sağlık ürünlerinin hekim reçetesi ile alınabileceği düzenlenmektedir.
Yönetmelik, hammadde güvenliğini sağlamak adına “Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik” ile sıkı bir bağ kurmaktadır. Üretici firmalar hammadde ihtiyaçlarını diğer Yönetmelik’e uygun şekilde yetiştirilmiş olan kenevir bitkisinden karşılayabilmektedir. Yönetmelikte, kenevirin tarladan nihai ürüne dönüşümündeki süreç karekod ve elektronik takip sistemi ile kayıt altına alınmaktadır.
- Sonuç
Kenevir yetiştiriciliği ve kenevirden elde edilen ürünler ile ilgili önemli düzenlemeler içeren bu iki Yönetmelik ile kenevirin sadece tarım ürünü olması anlayışının değişmeye başladığı ve bitkinin daha yüksek katma değere sahip bir sağlık ve sanayi ürünü olarak da değerlendirildiği görülmektedir. Bir yanda Tarım ve Orman Bakanlığı’nın üretim sahalarını ve hammaddeyi denetlediği; diğer yanda Sağlık Bakanlığı’nın son ürünü ve satış kanallarını denetlediği bu sistem ile sektörün daha güvenli bir zemine oturtulması ve kenevirin daha geniş pazarlara açılması sağlanabilecektir.
Avukat Ali Ak