Globalleşen dünyada yabancı personel istihdamı işverenlere uluslararası deneyim, farklı uzmanlık alanları, nitelikli iş gücüne erişim gibi birçok açıdan avantaj sağlamaktadır. Ancak bilindiği üzere, yabancı personellerin Türkiye’de çalıştırılabilmesi için 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca geçerli bir çalışma izninin alınması zorunludur.
Buna karşın uygulamada, zaman zaman yabancı çalışanların izinsiz çalıştırılması söz konusu olabilmektedir. Birçok işveren, bu durumun yalnızca idari para cezası yaptırımına tabi olduğunu düşünmektedir. Ancak işverenin yükümlülüğü yalnızca idari para cezasıyla sınırlı değildir. 23 Temmuz 2025 tarihli “İzinsiz Çalıştığı İçin Haklarında Sınır Dışı Etme Kararı Alınan Yabancıların Çeşitli Masraflarının İşverenlerinden Tahsili Hakkında Yönetmelik” uyarınca, idari para cezasına ek olarak işverenlerin izinsiz çalıştırdıkları yabancı uyruklu personellerin sınır dışı edilmesi sürecinde ortaya çıkan masraflara da katlanacağı düzenlenmiştir.
Sınır Dışı Sürecine İlişkin Masrafların Kapsamı
İlgili Yönetmelik uyarınca, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında gerçekleştirilen teftiş, denetim ve soruşturmalar sonucunda izinsiz çalıştırıldığı tespit edilen yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınabilmektedir. Bu kararın verilmesiyle birlikte başlayan sınır dışı sürecinde ortaya çıkan tüm giderler işveren veyahut işveren vekilinden tahsil edilmektedir.
Yönetmelikte sınır dışı giderleri geniş bir şekilde tanımlanmıştır. Bu kapsamda; yabancının geri gönderme merkezinde kaldığı süreye ilişkin konaklama giderleri, ülkesine gönderilmesine ilişkin ulaşım ve dönüş masrafları, gerektiğinde yapılan sağlık harcamaları ile sınır dışı işlemlerinin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan diğer idari giderler sınır dışı masrafları olarak kabul edilmektedir.
Bu düzenleme ile amaçlanan, izinsiz yabancı işçi çalıştırılmasından kaynaklanan kamu giderlerinin kamu bütçesi üzerinde kalmaması ve söz konusu giderlerin, hukuka aykırı çalıştırma fiilinden sorumlu olan işveren veya işveren vekiline yükletilmesidir. Dolayısıyla işverenler açısından bu hüküm, izinsiz yabancı işçi çalıştırmanın ciddi ve öngörülmesi gereken bir mali risk oluşturduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Eş ve Çocuklara İlişkin Masraflar da İşverene Aittir.
Önemle belirtilmelidir ki, sınır dışı sürecine ilişkin masraflar yalnızca izinsiz çalıştırılan yabancı işçi ile sınırlı değildir. İlgili Yönetmelik uyarınca, hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancının eş ve çocukları da bu sürecin kapsamına dâhil edilmiştir.
Bu kapsamda, eş ve çocukların geri gönderme merkezinde konaklama giderleri, ülkesine dönüşlerine ilişkin ulaşım masrafları ile gerektiğinde yapılan sağlık harcamaları da sınır dışı masrafları kapsamında değerlendirilmekte ve bu giderler de işverenden veya işveren vekilinden tahsil edilebilmektedir. Dolayısıyla izinsiz yabancı işçi çalıştırılması, yalnızca çalışan bakımından değil, ailesini de kapsayan daha geniş bir mali sorumluluk doğurmaktadır.
Masrafların Tahsilinde Süre ve Sınır
Yönetmeliğe göre izinsiz çalışan yabancı ile varsa eş ve çocukları için Başkanlık bütçesinden karşılanan ve yabancıdan tahsil edilemeyen gider, masraf ve harcamalar bakımından, İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından işveren veya işveren vekiline yazılı tebligat yapılmaktadır. Bu tebligatta, söz konusu tutarların tebliğ tarihinden itibaren bir aylık ödeme süresi içinde ilgili muhasebe birimine ödenmesi gerektiği bildirilmektedir.
Dolayısıyla, işverenler açısından yalnızca masrafların kapsamı değil, ödeme süresine uyulması da önem taşımakta; süresi içinde yapılmayan ödemeler bakımından genel tahsil usullerinin uygulanması söz konusu olabilmektedir.
Diğer yandan, ödeme yükümlülüğü konusunda süre sınırı getirilmiştir. Buna göre, Göç İdaresi Başkanlığı tarafından yabancıların en fazla üç aylık idari gözetim süresi boyunca katlanılan masraflar, işveren veya işveren vekilinden tahsil edilmektedir. Üç ayı aşan süreler bakımından işverenin sorumluluğu bulunmamaktadır.
Sonuç
İzinsiz yabancı işçi çalıştırmanın sonuçları, idari para cezasının çok ötesine geçmektedir. Sınır dışı sürecinde ortaya çıkan ve çoğu zaman yüksek tutarlara ulaşabilen masrafların işverene yüklenmesi, işletmeler açısından ciddi mali riskler doğurabilmektedir. Bu nedenle yabancı personel istihdamında çalışma izinlerinin süresi, kapsamı ve geçerliliği titizlikle takip edilmeli; mevzuata uygun hareket edilmesi sağlanmalıdır.
Avukat Helin Kızılkaya